[Gezi Indeksi] [Çin Genel] [Çin Mutfağı] [Xian] [Pekin] [Shanghai]

 

sdmenu.gif (328 bytes)   Çin üzerine genel bilgiler

 
 

Üst Sayfa

ÇİN

1 $ = 8 yuan

Nüfus : 1,2 milyar : Dünya nüfusunun 1/5 !!

Yüzölçümü : 9,572,900 km. kare

Doğudan Batıya : 5,000 km. Kuzeyden Güneye : 5,500 km.

bullet

Kuzeyindeki ülkeler : SSCB ve Moğolistan ve Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti

bullet

Batısındaki ülkeler : Afganistan, Tacikistan ve Kırgızistan

bullet

Güneyindeki ülkeler : Pakistan, Hindistan, Nepal, Laos, Vietnam

bullet

Doğusundaki ülkeler: Kuzey Kore, Japonya, Tayvan, Filipinler,

Yönetsel Birimler 30 tanedir: 22 yönetim bölgesi, 5 özerk bölge ve 3 belediye ( Pekin, Şanghay, Tianjin )

bullet

Kuzeyinde : Altay dağları ve Gobi çölü

bullet

Güneyinde : Himalayalar

bullet

Batıda: Tanrı Dağları (Tien Şan) ve Karanlık Dağlar

bullet

Doğuda: Çin-Ling Dağları

Doğal Yapı;

bullet

Güneybatı: Yüksek Yayla

bullet

Kuzeybatı:  Dağlık

bullet

Doğu: Ovalardan oluşur

Nehirler :

bullet

Yang-Çe Irmağı: Ülkeyi ikiye ayırır. Ucunda Şanghay bulunur. Dünyanın üçüncü nehridir.

bullet

Huang-He (Sarı Irmak): İkinci uzun ırmağıdır. Xian’ ın yakınından geçer.

Tarım: Pirinç, buğday, mısır, meyve, şeker kamışı, soya fasulyesi

Hayvancılık: Domuz, koyun, keçi, sığır, manda, balık,

Madenler: Çinko, bakır, kurşun, kalay, tungsten, demir cevheri, nikel, boksit, altın

Sanayi: Çimento, çelik, gübre, şeker, güğüm, saat, bisiklet, dikiş makinası, TV

İhracat: Petrol ve ürünler, tahıl kırmak, dokuma ipek, çay, işlenmiş besin maddeleri

Eğitim: 6 yıllık temel eğitim gören çocukların ancak % 3’ü orta öğrenim görür

Dil: 50’den fazla dil konuşulur. En yaygın Han lehçesidir. Pekin yöresinde konuşulan Han lehçesine Mandarin dili adı verilir ve ortak dil olarak kullanılır, aynı zamanda yazı dilidir.

 

Tarih:

Çin’in dört bir yanı doğal engeller ile dış dünyadan ayrıldığından Çinliler ülkelerini dünya kültürünün merkezi (= orta krallık  = Zhangguo ) olarak kabul ettiler.

Çin uygarlığının beşiği Sarı Irmak ile Wei Irmağının birleştiği yerdir.

Çin’in M:Ö:2953’te başlayan destansı bir tarihi vardır. Örneğin:

bullet

Yazıyı icat ettiği / takvim yaptığı söylenen Fu Xi

bullet

Ağaçtan saban yaptığı söylenen Shan Noug

bullet

Dut ağacı yetiştirmeyi ve ipekböcekçiliğini öğreten Huang-Di (Sarı İmparator)

bullet

Siyah ve kırmızı Çömlek

Shang Hanedanı: ( M.Ö. 1766-1123 ) Yazının gelişmesi, Bronzun bulunması, Çift at koşulu arabaların ilk kullanımı, iki numaralı sistemin ( ondalık ve seksenlik ) kullanımı, tarım takvimi, ilkel porselen, yeşim taşının yontulması ve parlatılması  

Zhan ( Zhou = Coğ) Hanedanı:

M.Ö. 1122-256: Konfüçyus (m.ö.554-479), Mengzi (m.ö.371-289), Laale devri

M.Ö. 476’ ya kadar kölelik sitemi yaygındı; bu tarihte başlayan feodal toplum yapısı M.S. 1840’ lara kadar uzanır.  

Qin  (Tsin) Hanedanı: M.Ö. 221-210 ülkeyi birleştirmiştir. Çin adı buradan gelir. Xian’ ın başkent olması

Shi Huang Di: Çin Seddi nin yapımına başlandı. Yasa, ortak para birimi, karayolu sistemi, ağırlık ve uzunluk ölçüleri ve yazı dilimi kazandırdı.

Buna karşın eski gelenekleri unutturabilmek için Konfüçyüsçü bilim adamlarının bütün kitaplarını yaktırttı: Bu olaya tarihte “ kitapların yakılması” denmiş.

Xian’ ın 40 km. doğusundaki Li Dağındaki 7000 askeri koruduğu mezar Shi Huang Di ‘ ye aittir.

Han Hanedanı: M.Ö. 206 – M.S 221 Bitki liflerinden kağıt yapımı, ilk Çince sözlük, ilk Tıp öğretisi, ilk Anestezi denemesi, İpek Yolunun açılışı,

M.S 2 yılında ilk nüfus sayımında nüfus 57 milyon

M.S. 64’ ten itibaren Budizm’ in ülkeye girişi

 M.S.221’den itibaren 3 asır Hun, Türk ve Moğolların istilasına uğradılar, Çin toprakları parçalandı.

Sui Hanedanı:    M.S.589’de tekrar birleştiler. Sırlı porselenin yapımı ve 2000 km. uzunluğundaki Büyük Kanalın İnşası

Tang Hanedanı: M.S.618-906  Seramik üretimi, Japonlar Çin yazı karakterlerini kullanmaya başladılar. 

                868’ de ilk kitap basımı

Song Hanedanı: M.S. 960-1279. Kuzeyde Moğol krallıkları yeniden kurulunca, Çinliler güneye sürüldüler ve Hangzhou’yu başkent yaptılar, deniz ticaret filosunu geliştirdiler.Pusulanın icadı,

                1024’ de ilk kağıt para basımı

Moğol İmparatorluğu: 

Cengiz Han ( = Timuçin: 1167-1227 ) 1212’de Çin topraklarına saldırdı. Camoka’yı yenip 1206’da Moğolları birleştirince Cengiz adıyla Kağan (Hakan) ilan edildi. Çinlileri, Uygurları, Karlıkları, Noymanları yendi, daha sonra Harzemşahları da yenerek  Semerkent, Buhara, Mavera-ün-nehir, Horasan’ı ele geçirdi.

Torunu Kubilay Han tüm Çin’i ele geçirerek

Yuan hanedanı (1280-1368) kurdu. Pekin yakınlarındaki  Şantu (Shantu)’ yu başkent yaptı.

Marco Polo bu devirde Çin’e geldi.

Barutun icadıyla Çinliler yalnız ok ve yay kullanan Moğollara direnmeye başladılar, Kubilay’ ın ölümünden sonra rüşvete, Moğolların kötü idaresi ne isyan eden Çinliler eski bir buda rahibi olan Zhou Yuanghang (Çu Yuan Çang) başkanlığında ayaklanıp 1368’de Pekin’i ele geçirdiler. Moğollar tekrar Gobi Çölü’ne geri çekildiler.

Ming Hanedanı: (1368-1644) toplam 16 imparatorun hükümdar olduğu bu devirde imparator Yonglo 1405 ‘te başkenti tekrar Pekin’e taşıdı. Cennet Tapınağı ile Yasak Kent ile saraylar yaptırdı.

Qing (Tsing) Hanedanı: 16.yy. da Kuzeydeki Mançular birleşip Şeng Yong’u başkent yaptılar.

Çinliler bir ayaklanma için Mançulardan yardım isteyince, Mançular savaşmadan Pekin’e girip yönetimi ele geçirdiler. 150 sene çok iyi idare ettiler. Fakat 19 yy. da vergilerin ağırlığı, çıkarcı memurlardan bıkan Çinliler 1850’de Tarping ayaklanması diye bilinen büyük bir iç savaş başlattılar. Tarping Ayaklanması 1864’de kadar sürdü: ülkenin 2/3’si yıkıldı, 20 milyon kişi öldü.

                Bu devirde Japonya ve Avrupa ülkeleri Çin’e sınırlarını açmaları için baskı yaptılar, çünkü 19 yy. da İngilizler Çin’den çay ve ipek alıyorlar, fakat istedikleri kadar malı Çin’e satamıyorlardı. Bu nedenle şeytanca bir plan uygulamaya koyuldular: Hindistan’ın Bengal bölgesinde ürettikleri afyonu Çin’e sokup Çinlileri afyona alıştırdılar. Çin yönetimi İngilizlere savaş açtı:

bullet

1. Afyon savaşı (1839-1842)

bullet

2. Afyon Savaşı (1856-1860)

Fakat her iki savaşı da kaybedince Çinliler Hong Kong’u  İngilizlere Bıraktılar. Hıristiyan misyonerler ülkenin her yerine gidebilme izni aldılar. Afyon ticareti ise artarak sürdü.

1894’te Çinliler Japonlara karşı yenilince, Avrupalılar Çini kendi ticaret haklarına sahip olabilecekleri bölgelere ayırmaya kalktılar. Bunun üzerine Kuzey Çin’de “Boxer” (Hak ve uyum yumrukları) adında bir örgüt kuruldu ve Mançu kraliçesi Cixi’ nin desteğiyle Avrupalı misyonerler ve Hıristiyan Çinliler öldürüldü: Kuzey Çin halk Devrimi (1900 ). Ama sonunda Avrupalılar ayaklanmayı bastırınca Çin yönetimi ağır bir savaş tazminatı ödemek zorunda bırakıldı.

Mançuların Çin’ e ziyan verdiğini düşünenler Dr. Sun Yatsen’ in başkanlığında idareyi ele geçirip 1912’de Ulusal halk partisi = Kuomintag kurdular ve

1 Ocak 1912’ de 1. Çin Cumhuriyeti ilan edildi, ama Çin’ i birleştiremediler, hatta birçok savaş ağası türedi. Dr. Sun Yatsen’ in ölümünden sonra başa geçen Çan Kay Şek (Chiang Kai-Shek) Çin Komünistlerinin yardımı ile 1925’te Savaş ağalarını yendi. 1927 de gizli polis ve ordu aracılığıyla ise çok kuvvetlendiğini düşündüğü komünist ve sendika üyelerini tutuklattı. Kalan Komünistler güneye çekildiler. 

Uzun Yürüyüş: Güney’ de Mao Çe Tung köylülerden askeri birlikler oluşturdu ve bu birlikler toprak ağalarını kovarak kendi yönetimlerini kurdular, 1934’te Çang Kay Şek’ in birlikleri komünistlerin bulunduğu bölgeyi kuşattı. Fakat Mao ve yandaşları kuşatmayı yarıp kuzeydeki Shanxi (Şenşi) bölgesine yürüyüşe geçtiler. 1 yıl süren bu 9500 km.lik yürüyüş 100 bin kişiyle başlandı, ancak 20 bin kişiyle bitirilebildi ve Shaanxi’de bir komünist yönetim kurarak hükümete karşı çıkmak için uygun zaman beklemeye başladılar. Bu yürüyüşün sonunda Mao ölenleri anlatabilmek amacıyla “Şişmanlar zayıfladı, zayıflar ise öldüler” tarifini yaptı.

18 Eylül 1931’de geniş bir imparatorluk kurmak isteyen Japonlar Mançurya’ yı işgal ettiler, 1937’de Pekin’i aldılar. Çan Kay Şek Japon ve komünist Çinlilerle aynı anda savaşmayı göze alamadığı için Mao’nun ordusuyla birleşti. Bu arada 2. Dünya Savaşı da başlayınca Çin-Japon savaşı da bu büyük savaşın parçası oldu ve 1945’te Japonya yenilene kadar sürdü.

Çin Halk Cumhuriyeti: Savaşın sonunda Çin harap ve yağmalanmıştı. Mao, zengin toprak ağalarından toprakları alıp yoksullara dağıtacağını söylüyordu. Milyonlarca köylü Mao’ya inanıp, komünistlerle birleşti. 1947’de Mao’nun Kızıl Ordusu, Ulusal Halk Ordusunu yendi. Çan Kay Şek Tayvan’a çekilmek zorunda kaldı. 1 Ekim 1949’da Çin Halk Cumhuriyeti kuruldu. Mao başkan seçildi. Topraklar ağalardan alınıp, köylülere dağıtıldı. 1952’de 5 yıllık plan yürürlüğe girdi ve hızlı bir kalkınma hamlesi başladı.

1951’de Tibet’i aldılar. 1950-53 Kore savaşında Kuzey Kore’yi desteklediler. 1958’de “Büyük Atılımı” başlattı: “Komün” denilen on binlerce köylünün toplandığı üretim birimleri kurdu. Fakat 3 yıl üst üste kuraklık, seller ve kötü hasat olunca açlık baş gösterdi.

1966 ‘de kapitalist yönteme dönülmesini engellemek için Mao 3 yıl sürecek olan “Kültür Devrimi” ni başlattı. Mao’ nun Kızıl Kitabı 768 milyon tane ( herkese bir adet! ) basılıp dağıtıldı. Okul ve üniversiteler kapatıldı. Öğrenci ve öğretmenler köylere gönderildi. Direnenlere “Kızıl Muhafızlar ”zor kullandılar. Sanayi  ve tarım iyice geriledi. 1968’de Kültür Devrimi’nin amacına ulaştığı açıklandı. İç barış yavaş  yavaş  sağlandı. Bu devirde ateizm yayıldı

1971’de Birleşmiş Milletlere katılarak Tayvan Milliyetçi Çin’in yerini aldı.

1976’da Başbakan Çu  En Lay (Zhou En Lai) ve Mao’nun ölümüyle eski önderlik anlayışı sona erdi. 

Yeni önderlerden Deng Xiao Ping “Sürekli Devrim”in sona erdirilmesini istedi. Dörtlü çete olarak adlandırılan Mao’ nun dul eşi ile 3 arkadaşı iktidardan düşürüldü. Çin Batı’ ya açıldı: Japonya ve  Batı ülkelerine bilim adamları gönderildi

1989’da yeni toplumsal karışıklılar başladı, Tiananmen Meydanında toplanan öğrencilere karşı tanklar sürüldü ve binlerce genç ezildi, on binlercesi içeri atıldı ve kurşuna dizildi. Bu olaylar üzerine Çin Batının baskısıyla 1991’ de kapılarını açtı ve ilk giren Mc Donnald’s oldu.

Günümüzde Çin Gençliği -diğer toplumlarda olduğu gibi- giderek yozlaşıyor ve Hıristiyanlık giderek yayılıyor.....

 

 Üst Sayfa Sonraki Sayfa

 
 


[Çin Genel] [Çin Mutfağı] [Xian] [Pekin] [Shanghai]
[Gezi Indeksi] [Üst Sayfa]